Atgyweirio'r system fwyd

Rhaid i Lywodraeth nesaf Cymru ddiwygio ein system bwyd er mwyn iddi gyflawni dros natur a phobl trwy wreiddio arferion ffermio sy’n ystyriol o natur a hinsawdd a gwarchod natur dramor trwy sicrhau mai Cymru yw’r genedl gyntaf heb ddatgoedwigo.  

Polisi 1

Datblygu, yn ei blwyddyn gyntaf, strategaeth system bwyd deg a chynaliadwy drawsadrannol, gyda’i thargedau a’i pherfformiad yn cael eu goruchwylio gan Gomisiwn Bwyd Cymru annibynnol traws-sectorol.

Darllen mwy

Mae’r pandemig Covid-19 wedi tynnu sylw at ein dibyniaeth ar system bwyd fyd-eang fregus. Y ffordd orau y gallwn ymateb yw trwy drawsnewid ein hymagwedd at fwyd a ffermio.

Dylai Llywodraeth nesaf Cymru greu Comisiwn Bwyd Cymru i gyfarwyddo a monitro strategaeth system bwyd drawsadrannol newydd a fydd yn cyflawni dros ein hamgylchedd, ein hiechyd, ein heconomi a’n cymdeithas. Byddai’r strategaeth newydd hon yn ysgogi a gwobrwyo cadwyni cyflenwi Ffermio a Physgota o’r Pridd a’r Môr i’r Plât, yn mynd i’r afael â gwastraff bwyd ac yn hybu deietau ac arferion bwyta iach a chynaliadwy i bawb.

Rhaid i Lywodraeth Cymru hefyd sicrhau bod digon o gyllid ar gael i wneud iddo weithio.

Mae’n hollbwysig bod gan y strategaeth hon ymagwedd newydd at amaethyddiaeth yn sail iddi – un sy’n gweithio gyda natur, nid yn ei herbyn; ac sy’n ymgorffori egwyddorion cyfiawnder amgylcheddol, cymdeithasol, diwylliannol ac economaidd, yn unol â gwerthoedd ac uchelgeisiau Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru).

Bydd mabwysiadu’r ymagwedd hon yn creu swyddi newydd, yn datblygu sgiliau cynhyrchwyr a thyfwyr, yn integreiddio ffermio cymysg yn ehangach, yn cynnal bioamrywiaeth a rheoli plâu mewn ffordd ecolegol, ac yn y pen draw yn meithrin system bwyd deg i bawb.

 

 

Beth alla i wneud?

Polisi 2

Deddfu ar gyfer rhaglen gymorth amaethyddol wedi’i seilio ar daliadau am nwyddau cyhoeddus yn ei blwyddyn gyntaf, gyda’r newid wedi’i gwblhau o fewn oes y Senedd nesaf.

Darllen mwy

Mae’r ffaith fod Cymru’n gadael Polisi Amaethyddol Cyffredin yr Undeb Ewropeaidd yn golygu y gall Llywodraeth nesaf Cymru sicrhau rhaglen gymorth newydd a gwell i gymryd ei le.

Dylai ffermwyr gael arian cyhoeddus am ddarparu gwasanaethau hirdymor sy’n cynnal nwyddau cyhoeddus – fel amddiffyn rhag llifogydd, storio carbon, neu greu a chynnal cynefinoedd iachach a mwy bioamrywiol.

Mae hwn yn newid mawr, ond mae cyflwr ein hamgylchedd yn golygu bod rhaid inni symud yn gyflym: rheoli tir yn anghynaliadwy yw ysgogydd mwyaf dirywiad natur Cymru.

Beth alla i wneud?

Polisi 3

Mynd i’r afael â llygredd yn afonydd Cymru

Darllen mwy

Mae llygredd yn afonydd Cymru yn fygythiad sylweddol i natur ac mae angen rhoi sylw iddo ar frys.

Heddiw, dim ond un o bob chwe math o gynefin dŵr croyw yng Nghymru sydd â ‘statws cadwraethol ffafriol’.   

Mae achosion difrifol o lygredd wedi cael effaith anferth yn y blynyddoedd diwethaf, gan ladd nifer fawr o bysgod a rhywogaethau dyfrol eraill.

Mae llygredd parhaus o ddefnyddio gormod o wrteithiau cemegol yn gwaethygu’r broblem.

Mae ffermio dwys, gan gynnwys unedau dofednod mawr, hefyd yn cael effaith gronnol fwyfwy niweidiol ar ansawdd ein haer a’n dŵr.

Er nad llygredd amaethyddol yw’r unig fath o lygredd, byddai mynd i’r afael ag achosion y gellir eu hosgoi yn dod â buddion mawr iawn i fioamrywiaeth a llesiant pobl, gan gynorthwyo i adfer ecosystemau dŵr croyw a’r pysgodfeydd sy’n dibynnu arnynt.

Mae rheoliadau newydd yn fan cychwyn, ond nid ydynt yn datrys y broblem yn llwyr.

Rhaid i Lywodraeth nesaf Cymru gyflwyno mesurau i atal llygryddion rhag mynd i’n hafonydd, cynorthwyo â gwaith monitro a rheoli gwell, darparu gwasanaethau cynghori a sicrhau gorfodi cryfach.

Beth alla i wneud?

Polisi 4

Sicrhau mai Cymru yw’r genedl gyntaf heb ddatgoedwigo

Darllen mwy

Mae Cymru wedi gosod nod llesiant cenedlaethol iddi ei hun o fod yn fwy cyfrifol ar lefel fyd-eang, a dylai hyn gynnwys bod yn genedl heb ddim datgoedwigo.

Dylai Llywodraeth nesaf Cymru ddileu cynhyrchion mewn cadwyni cyflenwi byd-eang sy’n cael eu mewnforio i Gymru ac sy’n achosi niwed sylweddol i’r amgylchedd – fel y datgoedwigo sy’n gysylltiedig â chynhyrchu blawd soia ac olew palmwydd.

Yn ogystal â dinistrio cynefinoedd hollbwysig ac ysgogi newid hinsawdd, mae datgoedwigo’n cynyddu’r risg y bydd rhagor o bathogenau milheintiol fel COVID19 yn dod i’r amlwg oherwydd wrth i ragor o gynefinoedd naturiol ddiflannu, mae gan feirysau fwy o gyfleoedd i heintio pobl.

Os ydym yn parhau i ddefnyddio cynhyrchion sy’n ysgogi datgoedwigo, rydym yn creu perygl mwy o bandemigau byd-eang.

Beth alla i wneud?

Mae’r safle hwn yn defnyddio cwcis sy’n cadw gwybodaeth nad yw’n bersonol i ddarparu gwasanaethau i chi ac i’n helpu i wella ein safle.